Kim bu örümcek adamlar?

Tırmanış denilince birinci akla kayalar ve dağlar gelse de bu sporu evinizden çok da uzaklaşmadan kentlerde, kapalı salonlarda yapmak mümkün. Natürel ki ortalarında kimi farklar var…

DuvarX’in kurucularından Sercan İlkbağ’la bu sporun nasıl yapıldığını, öbür tırmanış sporlarıyla farklarını, kimlerin yapıp kimlerin yapamayacağını ve her sporda olduğu üzere Türkiye’de daha nelerin yapılması gerektiğini konuştuk.

Sercan İlkbağ

Sizin tırmanış maceranız nasıl başladı?

Benim tırmanış maceram, üniversite yılları ve devrin ve hâlâ günümüzün sayılı dağcılık kulüplerinden olan YTÜDAK (Yıldız Teknik Üniversitesi Dağcılık Kulübü) ile başlıyor. 1999 yılında tırmanış ve dağcılık ismine çok da bilgi sahibi olmadan, bir üniversite aktivitesi olarak başladım. Çok sevdiğim ve hala vakit zaman vakit bulursam yapmaya çalıştığım dağcılık ve alpinizm, iş ve kent hayatı ile ve olağan ki biraz da Türkiye şartlarının ‘yardımıyla’ daha çok spor tırmanışa ve salon tırmanışına evrildi.

Bu heyecan, yapay tırmanış duvarı salonu açmaya nasıl evrildi?

2000’lerin başında dünyada yeni yeni gelişmekte olan spor tırmanış ve bilhassa salon tırmanışı, Türkiye’de şimdi başlangıç evresindeydi. Atölye, Boulderhane ile başlayan ve daha sonra Boulder İstanbul ile devam eden salon tırmanışı, büyük oranda sistemli tırmanıcı olan, ufak bir topluluğa odaklı, çok daha ‘underground’, vakit zaman yeni insanları bu sporla tanıştırsa da genel olarak biraz daha kapalı ve sportif olarak orta/üst düzeyde bir kümeye hizmet veriyordu.

Şehir ve iş hayatının tesiri ile biraz daha sportif tarafa kanalize olmam, toplumsal medya ve bilgiye ulaşımın artması lakin bilhassa 2009-2015 yılları ortasında yaptığım farklı ülkelere iş seyahatleri, farklı tırmanış salonlarını görmem, spor tırmanış dünya kupalarını ve medyasını takip etmeye başlamam aslında DuvarX’in başımdaki birinci tohumlarını attı diyebilirim.

2015 yılında Almanya’nın Münih kentinde yapılan Dünya Kupası’nı izledikten sonra ise tırmanış ismine bir şeyler yapmam gerektiği kararını daha önemli bir biçimde aldım. Bundan sonra ise yakın arkadaş ve dost etrafı ile fikir alışverişleri, yapılan planlar, yer arayışları, fizibilite çalışmaları, hesaplar ve hayaller ile devam etti. Doğal yapamayacağımıza inandığım durumlar, vazgeçmeler, başarısız görüşmeler ve bunun üzere birçok gelgit yaşadım. En sonunda gerçek olduğunu düşündüğüm bir yer üstünden, Anıl Şarkoğlu, Burak Akyol ile birlikte büyük emek ve özveri ile 2018 Şubat’ta birinci adımı attık ve 2018 Haziran’da salonu açabildik.

Tabii burada bize çok dayanak olan Çiğdem Şarkoğlu’na da teşekkür etmek isterim. Anıl ve ben, profesyonel hayatlarımıza devam ederken Burak ise fedakârlıkta bulunup salonun işletmesini üstlendi. Olağan Türkiye gerçekleri ve hayatın planlardaki üzere tozpembe olmaması nedeni ile Burak bir mühlet sonra ayrılıp profesyonel hayata geri döndü. Süreç bir müddet sekteye uğrasa da gruba ve iştirake tekrar yakın arkadaşımız Ozan Palut katıldı ve hâlâ devam ediyor. Bunun yanında salonun üretiminden, işletmesine, tertipli ve part-time çalışanlara teşekkür edilecek onlarca kişi var lakin öncelikle en baştan beri rota imalinde yanımızda olan şefimiz Ahmet Güner’e ve sistemi, operasyonu çekip çeviren Özcan Kanbur’a ayrıyeten teşekkür etmem gerekli.

OLİMPİYAT SPORU

Kapalı alanda yapay duvar tırmanışı nasıl bir spordur?

Her ne kadar olimpiyatlarda ve milletlerarası arenada spor tırmanış olarak geçse de spor tırmanış dendiğinde işin içine tabiatta ve kayada yapılan kısım da giriyor. O yüzden bence iç yer tırmanışı (indoor climbing) ve yarış tırmanışı (competitive climbing) olarak isimlendirmekte yarar var. Bu kısım temelde üç disiplinden oluşuyor:

  • Hız: İki kişinin birebir rota dizilimi olan 15 metrelik bir duvar üzerinde birbirine karşı vakitle yarışı…
  • Lider: En az 15 metrelik bir duvarda hazırlanan bir rotada ip ve emniyet sistemlerinin güvenliği ile azamî noktaya ve tutamağa ulaşmak…
  • Boulder: 4,5 metrelik bir duvar ve minder güvenliğinde, hazırlanan farklı tip sorunları tamamlayarak son tutamaklara ulaşmak…

Doğa, macera, teknik ve güvenlik üzere çok farklı faktörleri olan kaya tırmanışı ile karşılaştırıldığında, bu kısım aslında büsbütün jimnastik yahut atletizm üzere bir farklı bir spor branşı ve disiplini olarak kıymetlendirilebilir; aslında olimpiyatlara girmesi de bunu gösteriyor.

.

Genelde salonlar, kaya tırmanışının idman alanları olarak görülüyor. Bu farklı bir spor mu?

Kökeninde spor tırmanış, iç yer ve yarış tarafı dağcılıktan başlayarak evrilse de şu an geldiği noktada büsbütün ayrılması gereken bir spor durumundalar. Söylediğin üzere evvel görece daha kısa kayalar, sonrasında da insanların birinci başlarda konut yahut garajlarında yaptığı ve spor salonları ile yaygınlaşan duvarlar aslında dağlar için bir idman alanıydı. Lakin günümüzde milletlerarası ve ülke federasyonları ile dünya konjonktüründe geldiği nokta ile görüyoruz ki artık yalnızca bir idmanın ötesinde. Biz de ise maalesef hala Dağcılık Federasyonu altında yönetilmekte. Son yıllarda biraz daha hareketlenme olsa da bence gereken ilgi, itina ve yatırım yapılmamakta.

‘DAHA AZ MACERA, DAHA ÇOK SPORTİF’

Peki, kaya ve dağ tırmanışından farkları ve ortak noktaları neler?

Tabii ki teknik, hareket, fizikî kabiliyetler olarak emsal noktaları olsa da kapalı ve denetimli bir alanda, belirli kural ve düsturlar etrafında yapılması onu dağ ve kaya tırmanışından ayırıyor. Özetle macera tarafı daha az, sportif tarafı ise daha ağır diyebiliriz. Riskler daha az ve denetimli, idman disiplini ve mental yaklaşımları daha farklı. Yarış tarafının olması bile aslında durumu biraz daha açıklıyor.

Hangi ekipman ve materyaller gerekiyor?

Bu hususta kaya tırmanışı ile neredeyse tıpkı; bouldering için yalnızca ayakkabı, kıyafet ve magnezyum tozu kâfi iken başkan tırmanış için ise ip, emniyet kemeri, emniyet ekipmanları üzere materyaller devreye giriyor. Salonlarda bunları aslında kiralayabiliyorsunuz. Aslında kayada yapmak isteseniz bile bu mevzuda materyal dâhil ekipmanları sağlayan, eğitmenleri ile büsbütün inançlı formda kaya tarafında da bu tecrübeyi yaşamanıza imkân verecek tertipler ve kulüpler mevcut.

.

Bu spora başlayabilmek için öncesinde insanların bir spor geçmişi olmalı mı?

Spor geçmişi ve fizikî kapasite her sporda olduğu kadar değerli… Lakin tırmanış ekstrem spor olarak düşünüldüğü için aslında burada negatif bir algı var. Nasıl herkes basketbol, tenis yahut futbol oynuyorsa herkes tırmanış da yapabilir. Lakin natürel ki hangi düzeyde yapabileceğiniz size kalmış. Burada verebileceğim hoş bir örnek; kimse Federer’e baktığında, “Yok ben tenis oynayamam” demiyor. 7’den 70’e herkes kendi düzeyine nazaran tenis oynamaktan yahut denemekten çekinmiyor. Ancak tırmanışı gördüklerinde ise maalesef bu algı farklı, nedense “yapamam” olgusu işin içine giriyor. Ancak gelip bir kez denediklerinde bu algıyı çok büyük oranda kırabiliyoruz. Ancak doğal ki herkese Federer olamayacak.

‘TIRMANIŞIN YAŞI YOK’

Bu spora kaç yaşında başlanıyor? Çocuk gelişimine nasıl katkıları oluyor?

Sporun yaşı yok fakat her sporda olduğu üzere erken yaşta başlamak altyapı ve gelişim için kıymetli, bilhassa gelişim çağındaki çocuklar için ise tırmanışın hem fizikî gelişim hem de sorun çözme ve farkındalık konusundaki tesirleri çok fazla. Bizim tavsiyemiz ise başlangıç olarak 5-10 yaş ortası, lakin bu yaş kümelerinde yaklaşımımız spor olarak değil, biraz daha aktivite, toplumsallaşma ve spor ile aşina olma biçiminde. 10-15 yaş gruplarımızda ise bu yaklaşımı biraz daha sportif tarafa hakikat taşıyoruz. Başka yandan 30-40’lı yaşlarda başlayıp sportif manada süratli ilerleyen bireyler, 50’li yaşlarda başlayıp nizamlı devam eden üyelerimiz de var.

O vakit herkes, her yaşta bu spora başlayabilir değil mi? Yetişkinler için kurslarınız var mı?

Çocuklar için olduğu üzere yetişkinler için de başlangıç düzey eğitimler var. Lakin bu biraz tercih ve sizin spordan beklentiniz ile ilgili, tırmanış ayda bir arkadaşlar ile gelinen bir cümbüş ve aktivite de olabilir, haftada 3-4 defa tertipli yaptığınız ve ilerlemek istediğiniz bir spor da. Toplumsal bir ortam olduğundan beşerler gelip 2-3 saatlerini kahve içerek, spor yaparak, duvar üzerine hazırlanmış bir sorunu birlikte değerlendirip bir arada çözerek keyifli vakit geçiriyorlar. Olağan temel teknikleri öğrenmek için biz ders alınmasını tavsiye ediyoruz ve süratli gelişimde yararı oluyor ancak bu belirttiğim üzere büsbütün bireye kalmış.

Kimler bu sporu yapamaz?

Tırmanış sporunun birçok sporda olmayan bir paralimpik tarafı da var. Görsel engelli yahut fizikî engelli birçok birey rekratif yahut profesyonel seviyede bu sporu yapabiliyor. Yani neredeyse bir kısıt yok diyebilirim. Olağan ki önemli sıhhat yahut fizikî sorunlar başka bir mevzu.

.

‘TIRMANMAK KADAR DÜŞMEK DE ÖNEMLİ’

Her ne kadar kapalı bir alanda olsa da tehlikesi var mı? Nasıl tedbirler alıyorsunuz?

Belli güvenlik tedbirleri olsa da natürel ki riskler var. Bilhassa bouldering tarafında güvenliği sağlayan bir düşüş minderi fakat nasıl düşüleceğini yahut düşülmeyeceğini bilmeniz, öğrenmeniz ve deneyim etmeniz lazım. Yeni başlayan yahut profesyonel de olsanız, yanlış yahut makûs bir düşüş ile minder bile olsa sakatlanmaya maruz kalmak mümkün. Natürel öbür sporlarda olduğu üzere yorgunluk, yanlış idman, yanlış hareketlere bağlı kas, eklem vs. sakatlıkları da işin içinde var. Kayada ve dağda yapılan boyutunda ise alışılmış ki öbür risk ve faktörler devreye giriyor. Genel olarak salonda yapılan kısım bir halı saha yahut basketboldan çok farklı diyemem.

Her sene yaz ligi düzenliyorsunuz. Artık de liginiz devam ediyor. Büsbütün kendi bütçenizle bu türlü bir lig düzenleme fikri nasıl ortaya çıktı?

Tırmanışın sportif ve iç yer tarafının olmazsa olmazı bence yarış ve tertipler. Zira hem sporun tanıtımını sağlıyor hem motivasyonu artırıyor hem de tırmanış kitle ve potansiyelini büyütmesi açısından en değerli araç. Biz de kurulduktan yaklaşık bir sene sonra bu tip tertiplere başladık. Belirttiğin üzere emeği ve masrafı fazla, başka yandan maddi getirisi düşük lakin olması gereken tertipler. Bizim de yaz periyodunu hareketlendirme emelli her düzeyden tırmanıcıya yönelik hazırladığımız DuvarX Yaz Ligi tertibi bu halde başladı ve bu sene üçüncüsünü yapıyoruz.

Tabii amatör bir sporda dayanak bulmak sahiden sıkıntı, başlarda daha çok kendimiz çevirdiğimiz tertip ilerleyen yıllarda topluluğun içinden Yüksek İşler, Petzl, Decathlon, Simond üzere markaların dayanağıyla gittikçe güçlendi. Başlarda yalnızca eser dayanağı vakitle yavaş yavaş belirli oranlarda finansal takviyeye de dönüştü. Yeniden tırmanış etrafı markalardan eser ve ikram takviyesi aldık. Lakin bence bir sonraki adım tırmanış dışı bir markanın hem maddi hem de pazarlama dayanağı olmalı. Zira tırmanış etrafında esasen tıpkı çembere ulaşabiliyoruz, tırmanış sporunu 3-5 sene sırtlayabilecek güçlü bir marka yalnızca maddi değil, tıpkı vakitte medya, kitle ve pazarlama olacak sporun kendisine kıymetli bir güç katacak ve ivme kazandıracaktır diye düşünüyorum.

.

Nasıl bir lig bu?

Yaz Ligi, seçkin ve itibar üzere iki ana kategorisi olan, hem profesyonel seviyede atletlerin hem de rekratif seviyede atletlerin katılabileceği bir tertip. Ayrıyeten Veteran, Yıldız, Çaylak üzere 40 yaş üstü, 18 yaş altı ve iki sene deneyim altı şahıslar için de alt kategoriler var. İki etap İstanbul DuvarX’te, bir etap İzmir ClimbInn’de, bir etap da Eskişehir BoulderEs’te yapılıyor. İki haftalık müddette dilediğiniz üzere, tırmanıp idman yapıp çıkışlarınızı skor karta işlediğiniz, rahat ve gerilimden uzak bir sistem… Doğal bu etap sonuçları ile 24-25 Eylül’de yapılacak yarı final ve final hafta sonu biraz daha çekişmeli ve profesyonel oluyor.

‘FEDERASYON ADIM ATMALI’

Türkiye’de sizin dışınızda duvar tırmanış ligleri düzenleniyor mu?

Yarışma ve tertip konusunda kapıyı açan ve bu sene de beşincisi düzenlenen Ted Boulder Cup var. Fakat bu tertip ligden farklı olarak daha çok bir-iki günlük tek bir müsabaka ve şenlik halinde… Lig olarak bizimle tıpkı periyotta, üç sene evvel Boulderhane’nin düzenlediği Beta Masters League tertibi var, o da çıtayı yükselten, uzun soluklu ve kusursuz bir tertipti. Bu üç tertip ülkede bu bağlamda yapılan en büyük ve başarılı tertipler oldu. Dağcılık Federasyonu’nun yıllık ulusal müsabakaları ve şampiyonaları olsa da son yıllarda ilgi ve kalite olarak bence özel yarışlar ile karşılaştırıldığında geri kalmaya başladılar. Aslında atletlerin ilgisi ve motivasyonu, iştirakçilerin söyledikleri bunu gösteriyor. Bence Türkiye Ulusal Şampiyonası tertip ve bir sportmen için çekicilik olarak en üst noktada olmalı, federasyonun da bunu sağlayacak atılımları yapması lazım.

.

Bakınca duvar tırmanışıyla ilgilenen, yarışlara katılan çok sayıda ve çeşitli yaşlardan insan var. Türkiye’nin öbür vilayetlerinde kâfi sayıda salon var mı? Bu sporun gelişmesi için resmi olarak yapılan çalışmalar var mı ya da kâfi mi?

Türkiye’de şu an özel salon sayısı 10’u bulmaz, okul ve üniversiteler ile sayı biraz daha yükselecektir. Japonya, Amerika yahut Avrupa’nın genelinde her birinde binin üzerinde salon var. 2010’larda başlayan ve 2020’de Olimpiyatlar ile şahlanan spor tırmanışın gelişimine maalesef ülke olarak biz ayak uyduramadık. Olağan bunun ekonomik, sosyokültürel, yönetimsel, sportif birçok tarafı var. Lakin kâfi salon sayısı bence öncelikli mevzu değil, evvel hakikat idare, kısa ve uzun devir planlama, tertipler, sporun tanıtımı, markalaşma, atletlere ve özel işletmelere verilebilecek takviyeler üzere kıymetlendirilmesi gereken çok fazla mevzu var. Mevcut durum çok parlak görünmese de çok efor ve maddiyat gerekmeden, hakikat yaklaşımlar ile hoş işler yapılabilir ve en azından bu spora yavaş yavaş yanlışsız taraf verilebilir. Fakat bunun için en kıymetlisi sporu yöneten şahısların sporu hakikaten bilen ve hakikat şahıslar olması, yani Türkiye’nin genel sorunu olan liyakat.

Özelikle bu imkânı sağladığınız ve hoş sorularınız için teşekkürler. Elimden geldiğince bu sporu açıklamaya çalıştım fakat bence en doğrusu, fikir sahibi olmak isteyen bireylerin salonlara yahut kulüplere ulaşması ve tırmanışı bir biçimde deneyim edip kendisi karar vermesi… Bence herkes bu spordan kendine cümbüş, heyecan, macera yahut sportif manada bir şeyler çıkartıp yalnızca spor olarak değil, şahsî gelişim olarak da kazanım sağlayacaktır.